Y tallath an solempnyta y honen gans galow arwedhek dhe'n peswar corn a'n Wlas, gelwys gans an Arwethbarth ha senys gans an Kernyas. Ena, an galow rag cres yu cryes gans an Barth Mur, nep a wovyn tergwyth orth an vyrth, "Us Cres?" Pan worthep an vyrth tergwyth, "Cres!", an Orseth yu ygerys.
Gwra clykkya war an ymach dh'y voghhe (72k) ha dhe gafos deryvadow pella |
An Gernyas a wheth orth an peswar sorn an Wlas
|
|
Hem yu sewyes a-dhystough gans Pysadow an Orseth. Lemmyn, fleghes yowynk a entra an kelgh dhe dhonsya, hag yu sewyes gans an Arlodhes a Gernow, hembrenkyes gans an Cledhevor a-drus an kelgh, dhe ry dhe'n Barth Mur manal a vlejennow hag ys avel arweth a ro Dew dhe dhensys. Ena y sew an gan, "Arta Ef a Dhe". "Ef" yu Arthur, nep usy omma owth omdhysquedhes avel an spyrys Keltek.
Gwra clykkya war an ymach dh'y voghhe (80k)
| 
An Arlodhes a Gernow
|
|
Nessa, an Cannas Barth Mur a brof pysadow rag an vyrth re dremenas dres an vledhen us passys. Aga henwyn yu lennys, ha kenys yu an hympna cofheans.
Byrth noweth yu lemmyn hembrenkyes dhe'n Barth Mur, nep a re dhedha aga henwyn bardhek hag a'ga dynerghy y'n Collej Byrth. Wosa bos degemerys an byrth noweth dhe'n Orseth, an cannasow dyworth Kembry ha Breten Vyghan a re aga gorhemmynadow dhe'n Orseth Kernow. Yth yu hemma sewyes gans deryvadow dhe les, hag ena y kenyr an gan, "Kernow Agan Mamvro".
|
Dystough yu gorfennys an gan-ma, y sew an solempnyta an Cledha. An Cledha ran-dywonys yu synsys yn-ughel ha'n Barth Mur a set dalghen ynno. Pup usy war An Garrek a omjun gans an Barth Mur dre worra y luf war y scoth. Y'n kettermyn, pup barth a omdor dyworth an kelgh hag omguntel yn ogas dhe'n Cledhevor, hag y'n keth maner a wra an vyrth war An Garrek, gorra aga luf war scoth an barth us nessa dhodho, may fo an Orseth dhyen omjunnyes dhe'n Cledha. Wosa bos govynys gans an Barth Mur dhe dy aga lelder dhe Gernow, an byrth a'n gwra gans garm.
|
An solempnyta an Cledha
Gwra clykkya war an ymach dh'y voghhe (128k) ha dhe gafos deryvadow pella
|
|
An Garm Cres, kepar del ve gwres orth ygeryans an Orseth, yu dasleverys, ha'n Orseth yu deryvys hy bos deges. An vyrth, ha'n ostysy a vry, a geskerth dyworth an park.
Trelyans berhes a'n solempnyta-ma yu synsys trewythyow dres an Orseth Ygor, pan dheffo wharfos specyal. An trelyans-ma yu henwys, "Gwarnyans an Orseth".
|
Arwedhyeth ha Regayla
|
AN ARWEN
Arwen yu an ger Kembrek. Ef a drel yn Sawsnek avel 'Muse' po 'Inspiration' hag ef a dhysqueth an nerthow awenek yn gwryans. Ynweth gothvedhys avel Y Nod Cyfrin, An Syn Kevrynek, po Y Nod Peldyr Goleuni, An Syn Golowyn may tevedhys yu ef a'n golowynnow howldrevel Bytegens y'n Orseth Bardhek, ef a dhysqueth an tythy Kerensa,Ewnder ha Gwyryoneth ha ynweth syn ow pesya desmygyans Keltek ow teryvas tybyans yn trynsys form.
Yma'n Awen an syn an Orseth po Cuntellyans Byrth ha ef a dhysqueth yn ensompel war plastronys (brestplatys).
| 
|
CURUN BARTH MUR
An Curun a'n jeth o gwres gans Francis Cargeeg/Tan Dyvarow nep gwres ynweth an 'nessa' curun gwyskys dhe'n stallyson Barth Mur noweth. Yth esa gwythva Tan Dyvarow rak cober morthelek yntra Heyl ha Lalant. An towl yu delyow derowen kepar ha del usyes yn Kembry martesen hem yu dyworth an Os Brons.
Yth esa dhe'n kensa deu Varth Mur Kernewek, Jenner ha Nance cugol Varthek dyffrans.
|
|
PLASTRON BARTH MUR
Hemma o gwres adro 1967 del hevel.
Yma ganso colmober Keltek ha'n scos 15 besant.
|
|
POWSYOW BARTH MUR
Bys 1965 yth esa dhe'n bows a ugh towl Keltek war an keyn ha hem y yllyr gwelas yn scuesennow coth. An bows yndan yu an keth avel byrth erel saw an tam plek war an lappa yu remuvyes.
|
POWSYOW BARTH
Yma un aray dhe'n Orseth Kernow mar oll byrth yu par. Yma'n lyw glas a'n ebren.Powsyow o delynyes an kensa termyn yn Kembry gans Professor Syra Hubert von Herkomer adro 1896. Herkomer o denythys yn Bavarya yn 1849, mes gesys Almanyn pan o ef 2 bloth. Morton Nance/Mordon o studhyor dhe Colgy Creft Herkomer.yn Bushey, ogas dhe Loundres. Yn ''An Jornal Kernewek'' yn 1951 Nance deryvys y whruk aspya Herkomer ow cul curun, ow tascryfa an delyow derowen brons a scoren derowen.
|
CANNAS BARTH MUR
Yma gans Cannas Barth Mur, Awen war aga hugol Barth, ha Byrth Kernewek erel gans snodys du-melen-du dhedha.
An plastron yu an keth patron avel dhe'n Barth Mur, ha o gwres yn 1967 gans Tan Dyvarow. Ef yu ogas ha hevelep marnas nyns esa an patron 'rol-scryfa' war an tam cres.
Yma gans CBM ynweth plastron rak usadow 'an dre' gwres sten Kernewek ha res yn
1995. Yma rol scryfa parchemyn gans henwyn Byrth tremenys yn trok croghen res gans Ky Gwyn yn 1980.
|
BYRTH MUR KENS
Y yllyr aswon Byrth Mur kens drefen bos cugol Varth melen splan gans an Awen arak. Del hevel hem yu dyworth 1966, ha ynweth dyworth ena an Barth Mur dystough kens re wyscas an kensa plastron Mordon. Plastronys Byrth Mur erel yu gwres dhe 1970 delynyans.
|
|
CLEDHA
An cledha a'n termyn ma o prenys yn 1947 ha ewnys yn1978. Ef a wra portraya an cledha Arthur unwyth ha termyn a dhe Vyghtern Brythonyon.
Nyns yu an kensa cledha a 1928 yn plyt da.
|
|
DEGER CLEDHA
An Kensa plastron Deger Cledha o 'kellys' a car Ky Gwyn yn Brystow yn 1978, wosa vysyta Kembry gans Map Dyvroeth ha Gwas Costentyn..An Orseth a vyth mur y vras aswon pymava.
Tan Dyvarow unwyth leverys hem o "an tam gwella ef a wrussa nefra" Martesen ef o sawyes an angus drefen y vos merwel, kens kellys o ef.
|
|
Yth esa regalya gorra yn le arta rag an Deger Cledha gwres gans John Turner a Towan Blystra/Towan Porth Lystry yn 1978/9. Y a dhysqueth cledha, 15 besont ha'n Awen
|
|
PLASTRON po BREST PLATYS SCRYVYADES
An plastron Scryvyades o gwres gans Tan Dyvarow yn 1967. Ef o commendyes gans Gwrek Map Melyn wosa Map Melyn a verwys. Avel kewar yma pluven quyllen synsys ynno ( yn dethyow ma jyn amontya yu usyes), an Awen hag obercolm Keltek.
|
|
SCRYVYADES DHEGEMERYANS
An scryvyades a wra menystra an degemeryans Byrth noweth. Yma plastron yu havel dhe onen scryvyades mes byghana. Yn whyr an kensa plastron Scryvyades, usyes rak lyes bledhen gans Map Melyn.
|
PLASTRON ALWHEDOR
Hem yu form bedrack byghan cober war an cron conna croghen. Ef o gwres yn 1998.
Yma 15 besont adro an myn gans delynyans "pors" po sagh gans corden conna. Yma graghell
bathow a bup tu, hag awartha an pors an syn Awen an Orseth.
|
PLASTRON CHAPLEN
Hem o gwres yn 1984 gans Cyril Orchard a Bensans, ha y bos settya war bren. Yma'n towl yu eghen crows Keltek.
|
|
ARWETHVARTH
Welen sothva an Arwethvarth a sew usadow a'n osow cres ha yu gwres helygan dyruscas. Ef yu 24 mesva hyr gans an Awen awartha. Ef o gorhemmynys yn 1976.
|
POWSYOW ARLODHES A GERNOW (DHE ORSETH YGERY)
An re ma o delynyes yn 1933. An powsyow yn dedhyow ma o gwres gans gwrek dremenys a John Jenkin ha kensa usyes dhe Boche yn 1991. An re na usyes a 1928 dhe 1933 o dyffrans.
Yth esa yn dalleth gans an Arlodhes a Gernow deu veppyk pajya nep gwyskys powsyow melen/gell gans palores dhu warnedha.
|
ARLODHES AN BLEJYOW ( dhe Warynyans)
An powsyow yu an keth avel avan.
|
AN DONSYORES
Talek commendyes an re ma - adhyworth Kembry- pan bos ef Barth Mur.
Yth esa an kensa obereth yn Machynlleth, Kembry yn 1936 hag o formyes ha donslunyes gans Cynan. Adhyworth 1954 ef o wharfedhys war an waryva yn termyn curunyans ha caderyans.
|
LORGHOW MARSHAL
An lorghow a wres pren cales gans pennow drehevys ow ton syn Awen. Y vos 6 tros hes ha 1¼ mesva adrus (1830mm dhe 30.5mm) Y o gwres gans Tan Dyvarow adro 1967. Morgarer a berth cof aga usya yn 1968 a Lanust pan o ef Cannas Den Delynyans.
Yn 1994, gans comendyans Consel an Orseth Yth esa tyr blag cober byghan staga dhe'n Lorg Marshal a gofhe kens Marshalys. Yma'n plagys o gravyes del sew : Map Kenwyn 1946-1967, Den Delynyans 1968-1979, Morgarer 1980-1990. Map Elmet 1991-1997 re be stagys dhe'n lorgh ynweth, gans Colin Ellis
|
|
DAFAR MUSYK: AN DELYN
Rak lyes bledhen an delynyores re usya hy delyn hy honen. An Orseth a bew telyn byghanna henwys warlergh John Legonna. Telyn gotha drehevys yn 1830 o gwerthys yn 1989.
|
DAFAR MUSYK: AN CORN
Hem yu corn bual gwyr gans ober nusran manylyon gorrys warnodho gans Tan Dyvarow yn 1940. Yma ganso ganowek baritone. Yth esa asay hep sowynyans gwres a usya trompa yn Gorseth abrys . Gwerthys o an trompa yn 1946.
|
AN GADAR VARDHEK
Hem o delynyes ha gwres gans Pengover ha kensa usyes y'n Orseth 1983. Yth esa pluvak res gans Myster Nedhoryon,Gwyadoryon ha Lyworyon Kernewek ha kensa o usyes y'n Orseth Marghas Yow 1990. Y yllyr gweles an gadar yntra solemnytys an Orseth pup bledhen yn Peneglos Truru. Yma'n henwyn pup Bath Mur aban 1928 scryfys warnedhy. Yma'n scryfa Kernewek AN GWYR ERBYN AN BYS trelyes dyworth Kembrek (Y gwir yn erbyn y byd) styr yn Sawsnek "The Truth against the World"
|
